Handcrafted basses

HOUTWERK

Juist, nou beginnen we met het echte werk. Er zijn een paar constructiemogelijkheden voor een gitaar: aangeschroefde hals, doorlopende hals, en zelfs een gitaar uit één stuk is mogelijk. Als een doorlopende hals is gekozen, dan zie je vaak dat er verschillende soorten hout zijn gebruikt, ten dele omdat het er goed uit ziet, maar ook vanwege de geluidseigenschappen. Verschillende houtsoorten leveren ook verschillende resonanties op, en dat klinkt over het algemeen goed. Ik ga niet in op alle constructiemogelijkheden, dat zou te ver voeren, maar hier vind je hoe de MB1J bass is gebouwd.

Het is een doorlopende hals constructie, met een niet verstelbare hals. Ik had een paar goede oude stukken Beuken en Mahonie liggen, dus ik hoefde de hals niet van verschillende stukken te maken. Ik heb het principe van het "bookmatchen" (op de VOORBEREIDINGEN pagina) dus niet hoeven gebruiken


Hier is een kort overzicht van de werkzaamheden op deze pagina:

- Lijm de stukken tegen elkaar behalve de toets
- De bas op het hout aftekenen
- Body uitzagen
- Hals en kop uitzagen
- De zijkanten van de hals rechtmaken
- De geul voor de trekstang frezen
- De kop wat platter maken
- Overgang van hals naar body vormgeven (de hiel)
- Body grof schuren
- De achterkant van de hals afronden
- Overgang van hals naar kop vormgeven
- Trekstang / halspin plaatsen
- Toets lijmen
- Zijkanten van de toets rechtmaken
- Gaten frezen voor pickup
- Electronicaruimte frezen
- Doorgang tussen pickup en elect.ruimte maken
- Verdieping voor volume en toonknoppen maken
- Gaten maken voor de stemmechanieken
- Gitaar glad maken met schuurpapier



Daar gaan we:

Dit was het ontwerp, de originele tekening was wat gedetailleerder, maar zo heb ik het afgetekend op het hout.

 

Een dwarsdoorsnede van de body, het laat de verschillende stukken zien sie gebruikt zijn voor de bas. 1: Beukenhout, de doorlopende hals. Dit stuk beslaat body, hals en kop. 2: ook Beuken, aan de achterkant van de body, inclusief de hiel van de hals. 3 en 4: Mahonie, de "vleugels" van de body. 5: Meranti, de toets of fretboard.

De body is 4cm dik, stuk nr.1 is 3 cm dik, en de toets (stuk nr. 5) is 7 mm dik.

 

Dit is het eerste gedeelte van het bouwen. De stukken voor de hals en body worden aan elkaar gelijmd. Gebruik PU-constructielijm (polyurethaan) hiervoor. Dat is erg sterk, en watervast. Het heeft een transparante, bruine kleur, dus het camoufleert mooi meteen de naden tussen de niet-zo-perfect passende delen. Gebruik niet de witte houtlijm voor gitaren, deze is niet watervast en lang niet zo sterk. Trouwens: PU-lijm gaat NIET uit je kleren! Teken de vorm van de gitaar op het hout. Begin eerst met een center- of middellijn, dat is heel makkelijk om de hals vervolgens goed af te tekenen. Schuur die lijn niet weg totdat je klaar bent met de rest van het houtwerk, het komt je later nog van pas.

 

Nu kun je de body uitzagen. Allen de body, zaag tot het middenstuk. Waarom? de kleine hoekjes tussen body en hals zijn veel te scherp voor de zaag, je kunt die beter later met de frees maken, nadat de hals is uitgezaagd.

 

De hals en kop zijn uitgezaagd, dit begint al wat op een bas te lijken. Je kunt op dit moment beginnen om met rasp, vjil en grof schuurpapier de gezaagde randen van de body bij te werken. De hiel van de hals kun je ruw vormgeven met de rasp of de powerfile. Begin nog even niet aan de hals en kop. Als je met de rasp of powerfile aan de body en hiel werkt, is het mogelijk dat je een keer uitschiet. In dat geval is het beter dat de hals nog niet glad is.

 

De zijkanten van de hals glad maken, kun je doen zoals aangegeven op het plaatje: je hebt een 100% recht stuk hout of metaal nodig zodat je de frees kunt geleiden. Nu kun je ook de hoekjes tussen zijkant hals en body, en tussen hals en kop mooi rond maken. Maak de klemmen goed vast, de vibraties van de frees kunnen de klemmen doen lostrillen. In deze fase is de achterkant van de hals nog steeds vierkant, en de kop is ook nog net zo dik als de rest van de hals.

 

Gebruik de frees om een geul te maken voor de trekstang. Voor de MB1J heb ik een 10x10mm (vierkant) stalen staaf gebruikt, niet verstelbaar. Om de geul recht te krijgen kun je dezelfde methode gebruiken als hierboven. Geleid de frees met een vastgeklemd stuk hout of metaal. (zie vorige afbeelding).

 

Uiteraard moet de kop niet zo dik zijn als de hals. Ik gebruik de frees om de kop platter te maken. Het hangt van de stemmechanieken af hoe dik de kop precies moet worden. Ik heb Fender-achtige tuners gebruikt op de MB1J, de kop is 14mm dik. Als je de frees hiervoor gebruikt kom je een probleem tegen: meer dan de helft van de dikte moet eraf (16mm), maar de frees kan maar 3-4mm aan, dus je kunt zo'n laag hout er niet in één keer affrezen. De tweede keer dat je er een laag af moet frezen, heb je geen rand meer waar je de frees op kunt laten rusten. Dit is de truuk om dat voor elkaar te krijgen: laat een paar smalle randjes "ongefreesd", ongeveer 2mm breed. Als je klaar bent met de frees, kun je met een beitel de opstaande randjes wegsteken, of afvijlen. Zie onderstaande afbeelding wat ik bedoel.


Shaping of the neck

Nu wordt het tijd om de achterkant van de hals vorm te geven, de hals is uiteraard het dunst bij de kop. Exacte afmetingen zijn niet te geven, het is toch een gevoelskwestie. Het beste is om de afmetingen te kopiëren van een gitaar die JIJ lekker vind spelen. Ik heb ge-experimenteerd met verschillende afmetingen en vormen (rond, plat, V-vormig, en a-symmetrisch), het enige waar je aan moet denken is om de hals niet TE plat te maken, anders wordt ie te slap.

Uitleg bij bovenstaande afbeelding:

nr. 1: teken de vorm van de hals op de zijkant af, eerst moet hij op de juiste dikte zijn.

nr.2: Je kunt een powerfile gebruiken om de hals z'n vorm te geven, een rasp (begin maar te zweten) is ook mogelijk. Een bovenfrees kun je hier ook voor nemen, maar, afhankelijk van de vorm van de gitaar, dit kan een probleem zijn. Je moet de frees zodanig kunnen geleiden en ondersteunen, dat je de taps toelopende vorm op de hals krijgt (de hals iets schuin inklemmen tussen 2 rechte latten). Het is te proberen, het is wel de beste manier, om de hals aan de achterkant goed recht te krijgen. Meestal gebruik ik deze methode. Als je een rasp of powerfile gebruikt: neem een metalen lineaal om te controleren of de hals recht is.

nr.3: gebruik de powerfile of rasp (doe eerst wat ervaring op met de powerfile voordat je hem voor deze klus gebruikt) om de achterkand van de hals rond te maken. Een V-vormige hals komt ook voor (oude Fenders). Nogmaals dit is een kwestie van voorkeur. Geef vooraf de gladde zijkanten en achterkant van de hals een kleurtje met een kleurpotlood. Op die manier kun je zien waar je geweest bent met de rasp of de powerfile.

nr.4: Laat een beetje kleur op de achterkant en zijkanten zitten zoals op de afbeelding. Het voorkomt dat je ongemerkt grote kuilen in de hals krijgt, en je weet zeker dat de achterkant en zijkanten echt recht zijn. Als je een rasp gebruikt: dit gereedschap laat diepe krassen achter op het hout, en je moet daarna aardig wat wegschuren voordat de krassen verdwenen zijn. Dat maakt de hals ook wat dunner uiteraard. Houdt hier rekening mee.

 

Het begint er al aardig op te lijken. Het volgende om te doen is het maken van de verdiepingen voor de pickups en electronica met de bovenfrees. In het geval van de MB1J, is de electronicaruimte aan de achterkant van de body.. Houdt in gedachten dat je een plaat nodig hebt om deze ruimte af te dekken. Het is het mooist als die plaat in de body valt, en niet erop, dus je moet dan om de ruimte een ondiepe extra rand uitfrezen, waar die plaat precies in valt. Maak de electronicaruimte nit te dicht aan de zijkant van de body. Op de MB1J heb ik ook een verdieping gefreesd voor de knoppen en aansluitplug, met een halfronde frees. Niet noodzakelijk, alleen maar omdat het er goed uitziet.

Zaag de toets uit en lijm deze op de hals (vergeet de trekstang niet). Je kunt ervoor zorgen dat de toets exact de goede maat heeft VOORDAT je hem op de hals lijmt, of je kunt de truuk met de frees uithalen waarmee je ook de zijkanten van de hals recht hebt gemaakt, NA het lijmen. Ik heb het laatste gedaan. Boor gaten in de kop voor de stemmechanieken. Tenzij je een kolomboormachine hebt, kun je die gaten moeilijk precies recht boren. Maak dan eerst met de boor 7-8 mm gaten, en gebruik daarna de frees (aan de achterkant van de kop) om de gaten op de juiste maat te krijgen.

Boor een gat (ongeveer 6mm) vanaf de pickup naar de electronicaruimte (voor de bedrading).

Nu het stoffige gedeelte: gebruik vijl en een hoop schuurpapier om de body, hals en kop mooi glad te maken. Als je klaar bent met schuren, neem dan een doek en een beetje water om het hout een beetje vochtig te maken (niet kletsnat!). Op die manier kun je beter zien hoe het hout eruit gaat zien als het gelakt is, maar vooral kun je zien welke gedeelte toch nog bijgeschuurd moeten worden. Over het schuren van de toets: gebruik een 30cm lang houtblok (recht!) om het schuurpapier omheen te vouwen, en schuur de toets met lange halen van body naar kop. Gebruik hier niet te grof schuurpapier voor. Ga niet met de hand de toets zitten schuren, en al helemaal niet met een schuurmachine.

RADIUS:
Ik heb voor mijn bassen een platte hals, het voordeel van een radius zie en voel ik niet zo, en het is bij het bouwen nog makkelijker ook. Maar er zijn genoeg gitaar- en basspelers die dat anders zien. Er zijn 2 typen radius: de single en de compound. De single radius betekent dat je bij de kop en bij de body dezelfde curve in de toets hebt zitten. Aangezien de hals taps toeloopt betekent dit dat de afstand tusen snaren en toets niet meer gelijkmatig is, vooral bij de buitenste snaren. Bij een kleine radius, een hogere curve dus, kun je dit al gaan merken, doordat snaren op bepaalde plaatsen gaan zoemen, en dus hoog afgesteld moeten worden. Daar heeft men de compound radius op bedacht, dichter naar de body wordt de radius geleidelijk groter, de toets dus vlakker ten opzichte van de radius bij de kop (zie afbeelding).

Dat hebben de meeste moderne gitaren. Het probleem is dat dit lastig zelf te maken is. Ambachtelijke makers van snaarinstrumenten hebben hier mallen voor, maar het blijft wel (moeilijk) handwerk. De hedendaagse gitaarbouwers gebruiken hier doorgaans computergestuurde freesmachines voor (CNC). Om toch zelf een (single) radius op de toets te krijgen zijn speciale holle schuurblokken te krijgen voor de meest voorkomende maten (zie afbeelding).

 


Enkele constructiefotos van de LJ1 bas. Aangeschroefde hals. Zowel de body als de hals bestaan uit 2 lagen hout.


De 2 stukken van de hals, voor het lijmen


De lijmt droogt, de trekstang of halspin zit er ook al in


Voorste en achterste helften van de body samengelijmd


De hals en de kop hebben de ruwe vorm


Gladgeschuurde hals, het hardste hout begint dan zonder lak al te glimmen


Achterkant van de hals


Body en hals


Hee, hij past nog ook...


Hals met de fretgleuven


Frets zitten erin, stevig klemmen om de lijm te laten drogen


Note: Om een hoop werk mer de frees te besparen (Namelijk de holte voor de hals), Is de voorste helft van de body al in de ruwe vorm gezaagd voordat de helften aan elkaar gelijmd worden.


Volgende pagina: Nu hebben we een stuk hout dat eruitziet en aanvoelt als een echte gitaar. Verder naar de finishing touch, en de DETAILS.